Dieta FODMAP pomoc w zespole jelita wrażliwego (IBS)

Autor : | 3 komentarze | On : Październik 15, 2015 | Kategoria : Dieta i zdrowe żywienie

Zainspirowana rozmową z Pacjentem postanowiłam dziś podzielić się z Wami solidną porcją informacji na temat diety FODMAP (z ang. Fermentable Oligo-Di-Monosaccharides and Polyols, dieta o małej zawartości fermentujących oligo-, di- i monosacharydów oraz polioli), która przynosi ulgę osobom borykającym się z tzw. jelitem wrażliwym.

Nie chcę poświęcać tego wpisu na analizę, czym jest zespół jelita drażliwego (z ang. IBS Irritable Bowel Syndrome), podkreślę tylko trzy ważne aspekty.

  • IBS występuje bardzo często.

Szacuje się, że w krajach rozwiniętych problem ten może dotyczyć nawet 30% osób. Odliczamy: jedna osoba, druga, trzecia…tak to możesz być ty!

  • IBS nie jest groźną dolegliwością.

IBS ma naturę czynnościową i jest w większości przypadków łączony z tzw. nadwrażliwością trzewną. Co to znaczy? Zespół jelita wrażliwego nie jest związany z żadną zmianą organiczną, natury anatomicznej, a co za tym idzie nie niesie ze sobą zagrożenia dla życia i zdrowia.  Nie zmienia to faktu, że IBS wiąże się z problemami natury psychicznej i znacznym obniżeniem komfortu życia! Nadwrażliwość trzewna oznacza, że Pacjenci z IBS są wyjątkowi, ich jelita reagują przelewaniem, kurczeniem, szybszymi ruchami perystaltycznymi na pokarmy i ilości pożywienia, na które „normalnie” ludzie nie reagują. To tak jak z wrażliwością na dźwięki, niektórzy odbierają je silniej, co czasem dostarcza nieprzyjemnych odczuć.

  • IBS diagnozuje się na zasadzie wykluczenia.

Ileż to razy słyszałam podobną historię (za każdym razem mnie COŚ trafia!)? Przychodzi do internisty/gastrologa Pacjent z objawami zespołu jelita wrażliwego, lekarz, niczym wróżka, bez żadnych badań stawia diagnozę IBS i przepisuje leki rozkurczowe, które niczego nie zmieniają poza maskowaniem objawów. Cudownie! Tymczasem podobne objawy może dawać szereg schorzeń od alergii pokarmowych, przez pasożyty, aż po poważne autoimmunologiczne schorzenia jak choroba Crohna. IBS diagnozuje się na zasadzie wykluczenia, czyli jak wszystko inne jest poza kręgiem podejrzeń lekarz może stwierdzić: Tak, ma Pan jelito wrażliwe. Czy wiecie, że miałam Pacjentkę, które przez 5 lat sądziła, że ma IBS, a tymczasem miała glistę ludzką! Wystarczyło badanie kału i kilkutygodniowa kuracja…

Wróćmy jednak do diety FODMAP. Główne założenie tego sposobu żywienia opiera się na początkowej eliminacji, a potem ograniczeniu produktów z wysoką zawartością:

  • Fruktozy – cukier prosty, jego głównym źródłem w żywności jest obecnie syrop glukozowo-fruktozowy oraz sacharoza (cukier stołowy, dwucukier składający się z jednej cząsteczki glukozy i jednej fruktozy). Fruktoza naturalnie występuje praktycznie wyłącznie w owocach.
  • Laktozy – dwucukier zbudowany z cząsteczki galaktozy i glukozy, cukier mleczny.  Obecna przede wszystkim w mleku i produktach mlecznych.
  • Fruktanów – polimery fruktozy, cząsteczka cukru złożonego zbudowanego z fruktozy, jedna z frakcji błonnika pokarmowego rozpuszczalnego w wodzie.
  • Galaktanów – polimery galaktozy, cząsteczka cukru złożonego zbudowanego z galaktozy. jedna z frakcji błonnika pokarmowego rozpuszczalnego w wodzie.
  • Polioli – to grupa związków określanych jako tzw. alkohole cukrowe. Poliole w żywności często używane są jako słodziki.

Dlaczego eliminuje się akurat te związki? Otóż u osób z zespołem jelita wrażliwego wykazują one tzw. działanie osmotyczne,  zwiększają dopływ wody do światła jelita, sprzyjają fermentacji w jelicie grubym, zwiększają produkcję gazów, powiększają i rozluźniają masę kałową, wywołują bóle jelit, kurczenie, przelewanie, wzdęcia i biegunki.

IBS bardzo często łączony jest z nietolerancją fruktozy i/lub nietolerancją laktozy. Najczęściej obserwuje się nietolerancję fruktozy (nawet u 60% osób z IBS). Z mojej praktyki wynika jednak, że osoby z nietolerancją fruktozy nasilonymi objawami trzewnymi reagują także na żywność z zawartością laktozy. Fruktany, galaktany i poliole zaś są związkami chemicznie zbliżonymi do fruktozy i laktozy, dlatego uwzględniono je wśród substancji podlegających ograniczeniu w diecie FODMAP

Nietolerancja tym różni się od alergii, że jest niepożądaną reakcją na pokarm niezależną od układu immunologicznego (a co za tym idzie mniej niebezpieczną, przy nietolerancji nie występują wstrząsy anafilaktycznego), ale zależną od ilości spożytej żywności. Na małe ilości jabłek osoba z nietolerancją fruktozy może nie reagować, na większe już tak. Wyjaśnienie mechanizmu nietolerancji jest niezbędne do zrozumienia jak zaadoptować dietę FODMAP do życia.

FODMAP dzieli produkty na przeciwskazane (o wysokiej zawartości fermentujących związków) i zalecane.

Lista produktów zalecanych i przeciwwskazanych w diecie FODMAP 1.

Lista produktów zalecanych i przeciwwskazanych w diecie FODMAP 2.

Lista produktów zalecanych i przeciwwskazanych w diecie FODMAP 3.

Dietę FODMAP zaczyna się od wykluczenia na okres 2-6 tygodni produktów przeciwskazanych, to faza I. Faza, podkreślam to słowo, bo wielu Pacjentów „utyka w tym miejscu” ograniczając znacząco urozmaicenie diety na długi czas.

Nie ma potrzeby ścisłego przestrzegania diety dłużej niż 6 tygodni. Ścisła dieta FODMAP nie jest na całe życie. Po tym okresie powinniście (najlepiej z pomocą doświadczonego dietetyka) poszukać swojego poziomu tolerancji dla wykluczonych produktów.

Faza ponownego wprowadzania produktów przybiera bardzo indywidualną formę w zależności od tego jakie produkty są tolerowane i jak silne objawy wywołują.  Powrót do dobrze tolerowanej żywności o wysokiej zawartości FODMAP zapewnia urozmaiconą dietę i chroni przed ryzykiem niedoborów pokarmowych. Wiele spośród produktów początkowo wykluczanych to także dobre źródła błonnika pokarmowego, który jednocześnie jest prebiotykiem (pobudza do wzrostu mikroflorę jelita grubego).

Od czego zacząć fazę II, stopniowe testowanie „tolerancji”, wprowadzanie produktów o wysokiej zawartości FODMAP?

Podstawowe zasady rozszerzania diety FODMAP:

  1. Produkty wprowadza się pojedynczo, jeden na 3-4 dni, najpierw w małej ilości, potem w większej. Należy bacznie obserwować reakcję organizmu i objawy jelitowe, najlepiej prowadząc notatki w postaci dziennika diety.
  2. Oddzielnie wprowadza się produkty z laktozą (cała gama produktów mlecznych), oddzielnie z fruktozą (generalnie owoce i pozostałe wykluczone). Chodzi o to, abyście mogli zaobserwować, czy dominują u Was objawy nietolerancji laktozy, czy fruktozy, a może negatywne reakcje ograniczają się tylko do pojedynczych produktów.
  3. Nigdy nie wprowadza się kilku produktów wykluczonych w fazie I na raz, bo to uniemożliwia identyfikację żywności nasilającej objawy IBS.
  4. Nie próbuje się jedynie powrotu do słodyczy i żywności, w której składzie pojawia się syrop glukozowo-fruktozowy. Szacuje się, że od 64 do 95% dziennej dawki fruktozy przyjmowane jest z produktami zawierającymi syrop glukozowo-fruktozowy i sacharozę (a sacharoza to dwucukier fruktoza+glukoza, ten, który dodaje się do ciast i podaje w cukiernicy). To prawdopodobnie wyjaśnia fakt,  dlaczego obserwujemy w tej chwili tak ogromną epidemię występowania zespołu jelita wrażliwego. Jesteśmy przecież zasypywani zewsząd cukrem i zalewani syropem GF.

Niestety nie dostaniecie ode mnie gotowej rozpiski: fazę II zacznijcie od melona, potem przejdźcie do buraka itd…

IBS ma to do siebie, że u każdego może dawać inne objawy, po różnych produktach, dlatego tak naprawdę dieta FODMAP dla każdego przyjmie trochę lub zupełnie inną formę.

Coraz więcej badań wskazuje jednak na krótkoterminową i długoterminową redukcję niepożądanych objawów IBS po wprowadzeniu zaleceń diety FODMAP, dlatego z pewnością warto spróbować.

Linki

Przepisy: http://blog.katescarlata.com/low-fodmap-recipes/

Przykładowy jadłospis: http://adst.mp.pl/s/dieta/Jadlospis_FODMAP.pdf

Blog o tematyce FODMAP: http://fodmapmonash.blogspot.com.au/

Jak czytać opakowania produktów spożywczych pod kątem zawartości FODMAP?: http://fodmapmonash.blogspot.com.au/2015/09/label-reading.html

Aplikacja na komórkę: http://www.med.monash.edu/cecs/gastro/fodmap/iphone-app.html

Share This Post!

Comments (3)

  1. posted by Joanna on 17 marca 2016

    Ciekawy i potrzebny artykuł, ale lista produktów dozwolonych i niedozwolonych nr 1 zawiera błędy. Ryż np. jest jak najbardziej dozwolony, podobnie zdecydowana większość serów.

    • posted by Barbara Dąbrowska-Górska on 17 marca 2016

      Joanno to pewnie wynika z indywidualnych predyspozycji i tak część osób nawet na niewielkie ilości laktozy w serach zareaguje, a ryż? Z ryżem sprawa ma się inaczej. Ryż to głównie skrobia, która ulega przemianom pod wpływem gotowania. Gdy ryż ugotowany ostygnie powstaje tzw. skrobia oporna, nietrawiona przez ludzki przewód pokarmowy traktowana jako frakcja błonnika pokarmowego. Właśnie z tego powodu na części z list FODMAP do działu “przeciwwskazane” trafiają produkty takie jak ryż, czy ziemniaki.

      • posted by Arths on 17 lipca 2016

        Sery twarde, najlepiej długodojrzewające są dozwolone o ile nie występuje nietolerancja lub alergia na białka mleka. Ryż wg Monash jest produktem low-fodmap, również ziemniaki. To tam powstała dieta fodmap i tam testuje się produkty, więc wolę zaufać źródłu z pierwszej ręki.
        Owoce z listy dozwolonych jak winogrona też zawierają niewielkie ilości fruktozy, ale w tej diecie chodzi o proporcjonalną ilość w produkcie, a nie o całkowitą eliminację. Za to rodzynki już są zabronione.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *